Ruta de los monasterios
Buscador

Santa María de Armenteira

Santa María de ArmenteiraMonxes vendimando nas inmediacións do mosteiro. Chema Fernández Román

O Mosteiro da Armenteira, de monxas bernardas, atópase nun val fecundo no municipio de Meis. A cota máis alta das proximidades está a 429 metros sobre o nivel do mar (outeiro da Pedreira) e ao oeste, o monte de Vea (395 m sobre o nivel do mar). No fondo das pendentes destas alturas modestas atópase o mosteiro, precedido dun pórtico arqueado.

O rei leonés Fernando II, outro dos “galeguizados” pola influencia que a nobreza galega exerceu nel, dotou o mosteiro con varias propiedades, ademais de certas rendas, da vila de Pontevedra que correspondían á coroa. Nas súas orixes o mosteiro tamén foi dotado pola familia Froilaz (segunda metade do século XII). Xa no século XIII o arcebispo compostelán Juan Arias condonou algúns bens que os monxes da Armenteira adquiriran sendo de reguengo, coma é o caso dalgúns en Vilalonga (hoxe municipio de Sanxenxo), O Grove e Gosende.

Os ilustrados do século XVIII e os liberais do XIX consideraban que o clero secular (os sacerdotes) cumprían unha función respectable, pero aos monxes (clero regular) considerábanos inútiles e un estorbo para o crecemento da economía. A comunidade de monxes deste mosteiro tivo que abandonalo en 1837. A reconstrución desta edificación ten a súa orixe nunha idea de Carlos Vale-Inclán, quen, motivado pola obra do seu pai Aromas de leyenda: versos en loor de un santo ermitaño, emprendeu xunto a un grupo de colaboradores, esta reconstrución, o que permitiu a chegada dunha comunidade de monxas procedentes do mosteiro de Alloz (Navarra).

Santa María de ArmenteiraSanta María de Armenteira
Santa María de ArmenteiraPatio do claustro
Santa María de ArmenteiraVarios monxes con San Ero. Chema Fernández Román

E non podía faltar a lenda asociada a este mosteiro, da cal é protagonista un nobre de nome Ero, que viviu no século XII e que aparece citado nas cantigas de Alfonso X. Puido ter éxitos militares, o que levou ao rei Alfonso VII a facelo cortesán. Isto, con todo, non satisfixo a Ero, que se retirou ás súas propiedades do Salnés, onde se atopa A Armenteira.

O que xa non é historia senón lenda é o soño que tiveron Ero e a súa esposa mentres durmían: non tendo fillos, a Virxe María aseguroulles que os terían e en abundancia (debe terse en conta a importancia disto na Idade Media para que a liñaxe herde e agrande o patrimonio). Aos poucos días decidiron fundar dous mosteiros, un para mulleres e outro para homes. Ero solicitoulle monxes ao mosteiro de Claraval e pouco despois chegaron e Ero foi “elixido” como segundo abade do mosteiro. A esposa ocupouse do mosteiro feminino.

A cantiga do rei Alfonso X recolle a lenda do soño matrimonial e agrándao; pois fai que Ero, cansado en certa ocasión mentres paseaba polas súas posesións rurais, se botase baixo unha árbore para durmir un intre… Este intre converteuse nun soño longuísimo que durou 300 anos, de forma que cando espertou atopouse cun fermoso mosteiro construído que el pretendera.

Un fenómeno tivo os mosteiros como protagonistas durante varios séculos, sobre todo na baixa Idade Media, e é a colonización vitivinícola de Galicia. Os vales dos ríos Miño, Sil, Avia e as zonas costeiras, sobre todo nas Rías Baixas, foron os máis explotados por cepas traídas de diversas zonas e países, que se adaptaron moi ben a esta terra e aos seus microclimas. O mosteiro da Armenteira foi un importante impulsor do cultivo da vide. De novo, un exemplo de centro espiritual que se converte en emporio económico dunha comarca ou rexión máis ou menos extensa.

Santa María de ArmenteiraVista aérea
Santa María de ArmenteiraArco de entrada ao adro

A igrexa que se conserva ten unha fachada do máis puro estilo románico, con diversas arquivoltas que forman un pronunciado abucinamento, en cuxo alto se abre un fermosísimo rosetón que delata a influencia do gótico, polo que se sabe que este templo foi construído entre os séculos XII e XIII. No interior atopamos tres naves; a central está formada por arcos apuntados que sosteñen a bóveda, mentres que nas laterais temos arcos faixóns de medio punto.

O claustro está pechado por bóvedas nervadas e decoradas con claves. Ademais, no interior da igrexa podemos ver un baldaquino pétreo que acubilla a imaxe dunha Virxe, cun barroquismo singular. Interese especial ten a cúpula sobre o cruceiro da igrexa, con influencias califais.

O Mosteiro de Santa María da Armenteira foi declarado Monumento Nacional por decreto o 3 de xuño de 1931.