A Franqueira: cando os monxes gardaban a neve

Buscador
Os neveiros situados preto do antigo mosteiro da Cañiza almacenaban o xeo con fins terapéuticos, de refrixeración e de conservación de alimentos

A neve e o xeo eran conservantes apreciados xa desde o Imperio romano, cando se idearon os primeiros almacéns para poder usalos fóra da época invernal. En Galicia estas construcións, os neveiros, estendéronse na Idade Media e monxes como os do antigo mosteiro cisterciense de Santa María da Franqueira, no municipio da Cañiza, fixeron uso destes refrixeradores.

Os monxes de A Franqueira coñecían ben as propiedades da neve e o xeo para usalos con fins terapéuticos e manter frescos os alimentos. Ademais sabían tamén da posibilidade de conservalos mediante o seu almacenamento en neveiros, cunhas condicións de temperatura adecuadas, e construíron polo menos dous destes, o dos Frades e o de Petán, ademais de dispoñer da poza de Deva para o seu servizo.

Os antigos neveiros están ligados tradicionalmente aos mosteiros medievais galegos como este da Franqueira, cuxa orixe é descoñecida. O primeiro testemuño da existencia do cenobio data de 1063, cando, segundo unha referencia do padre Jerónimo Ávalos transmitida por Hipólito de Sá, o rei Fernando I fai unha doazón ao seu abade e aos monxes. A súa consolidación chegaría no século XIV. A igrexa, o único elemento do complexo monástico que se conserva, levantouse en torno ao ano 1343, data que figura no lintel do tímpano que preside a fachada principal do templo. O da Franqueira foi o único mosteiro de Galicia que se integrou na orde cisterciense no Medievo.

Os monxes buscaban en puntos altos e próximos a regatos os lugares aptos para construír os neveiros, que ademais debían estar situados en lugares ben comunicados para acurtar o tempo de traslado da neve e o xeo, o cal se realizaba loxicamente durante a madrugada para aproveitar as baixas temperaturas nocturnas e evitar a calor do sol. A escavación penetraba na terra ata alcanzar a rocha e a estrutura cubríase con palla, tellas ou pedras. No fondo dos recipientes, na maioría dos casos circulares, abríanse canles para o desaugamento do xeo; ademais as paredes do neveiro forrábanse con elementos vexetais que funcionaban como illante térmico. Sobre o fondo amoreábanse capas de neve de ata 60 centímetros e se apisoaba o material ata convertelo en xeo.

Usos múltiples

Segundo as referencias que chegaron ata os nosos días, o xeo amontoábase e transportábase despois das nevadas. En Galicia existe documentación e restos de moitos neveiros, como o da Meda, en Parada de Sil, ou o do Campo do Eirado, en Xunqueira de Espadanedo.

A historia do cenobio da Franqueira conclúe en 1835, cando os relixiosos o abandonan por mor da desamortización de Mendizábal. A igrexa é agora parroquial e acolle unha das peregrinacións e devocións máis populares de Galicia e o norte de Portugal.

Onde...
Costa Sur